Mutlak Butlan ve Evliliğin İptali: Sebepler, Dava ve Sonuçları

Mutlak butlan nedir?

Mutlak butlan, evlenmenin kurulduğu sırada kanunda sınırlı olarak sayılan ağır geçerlilik engellerinden birinin bulunmasıdır. Türk Medeni Kanunu m.145 dört sebep sayar. Her mutsuz evlilik, kısa evlilik veya sonradan ortaya çıkan anlaşmazlık bu kapsamda değildir.

Evlilik kendiliğinden yok olmaz. TMK m.156 gereğince hâkim kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçları doğar. Nüfus kaydını kendi beyanınızla silmek ya da yeni bir evlilik yapabilmek için iptal başvurusunu yeterli görmek doğru değildir.

Evlenme sırasında mevcut evlilik

Eşlerden birinin yeni nikâh sırasında hâlen evli olması m.145/1 sebebidir. Önceki boşanmanın yalnız verilmiş olmasıyla kesinleşmiş olması farklıdır; nüfus kayıtları, kesinleşme şerhi ve yabancı kararların etkisi birlikte incelenir.

TMK m.147 önemli bir istisna getirir: önceki evlilik butlan kararından önce sona ermiş ve ikinci evlenmedeki diğer eş iyi niyetli ise ikinci evlenmenin butlanına karar verilemez. Bu nedenle dava açılışından karar tarihine kadar oluşan gelişmeler de değerlendirilir.

Sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk

Evlenme anında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksunluk m.145/2 kapsamındadır. Tıbbi tanı tek başına kişinin nikâh sırasında evlenmenin anlamını ve sonuçlarını kavrayamadığını her durumda kanıtlamaz. Hastalığın zamanı, sürekliliği ve irade üzerindeki etkisi araştırılır.

Geçici yoksunluk ise m.148 kapsamında nispi butlan sorunudur. Ayırt etme gücü sonradan kazanılmışsa m.147 gereğince mutlak butlan davasını yalnız gücü sonradan kazanan eş açabilir. Sağlık kayıtları mahkeme aracılığıyla getirtilip uzman incelemesine başvurulabilir.

Evlenmeye engel akıl hastalığı

M.145/3, evlenmeye engel olacak derecedeki akıl hastalığını düzenler. Her psikiyatrik rahatsızlık, tedavi geçmişi veya ilaç kullanımı otomatik iptal sebebi değildir. M.133’teki evlenmeye tıbbi sakınca bulunmadığını gösteren resmî sağlık kurulu raporu ve evlenme anındaki durum incelenir.

Hastalık iyileşmişse m.147’de dava hakkının yalnız iyileşen eşe tanınması dikkate alınır. Nikâhtan sonra ortaya çıkan hastalık, başlangıçtaki sakatlıkla karıştırılmaz; şartları varsa m.165’teki boşanma yolu ayrıca değerlendirilir.

Yasak derecede hısımlık

M.129’daki evlenme engelleri ile m.145/4 birlikte okunur. Üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğenleri; evlilik sona erse bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoy-altsoyu arasında; evlat edinen ile evlatlık ve kanunda belirtilen yakınları arasında yasaklar bulunur.

Hısımlık soybağı ve nüfus belgeleriyle belirlenir. Bütün kuzen evliliklerinin bu sebeple batıl olduğu söylenemez. Kaydın yanlışlığı iddiası varsa nüfus düzeltme veya soybağı sorunu ile evliliğin geçerliliği ayrı hukuki başlıklardır.

Mutlak butlan ve nispi butlan farkları

Mutlak butlan m.145; geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma ve korkutma gibi nispi sebepler m.148–151 kapsamındadır. Nispi butlanda kanunun aradığı ağırlık ve evlenme iradesiyle bağlantı somutlaştırılmalıdır; her gizlenen bilgi iptal sebebi sayılmaz.

Mutlak butlanda savcının resen dava görevi ve ilgililerin dava hakkı vardır. Nispi butlanda sakatlanan iradenin sahibi eşin hakkı ve m.152’deki hak düşürücü süreler öne çıkar. Yasal temsilcinin izninin bulunmaması m.153’te ayrı koşullarla düzenlenir.

Evliliğin iptali ile boşanma arasındaki fark

İptal, nikâh sırasında mevcut geçerlilik engelini; boşanma ise geçerli evliliğin kanundaki sebeplerle sona ermesini konu alır. Zina, şiddet veya evlilik birliğinin temelinden sarsılması otomatik mutlak butlan sebebi değildir.

Örneğin eşin nikâh anında başka biriyle evli olduğunun anlaşılması butlan araştırmasını gerektirir. Nikâhtan sonra gelişen ilişki veya anlaşmazlıkta boşanma hükümleri gündeme gelebilir. Talebin adı ve delilleri olayın hukuki niteliğine uygun kurulmalıdır.

Kimler dava açabilir? Savcının görevi

TMK m.146’ya göre Cumhuriyet savcısı mutlak butlan davasını resen açar; ilgisi olan herkes de dava açabilir. İlgililik somut hukuki yararla açıklanır. Nispi butlanda bu geniş dava hakkı bulunmaz.

M.147’ye göre sona ermiş evlilik için savcı resen dava açamaz; ilgililer butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Sonradan ayırt etme gücü kazanılması, hastalığın iyileşmesi ve iyi niyetli ikinci evlilik istisnaları ayrıca kontrol edilir.

Süreler: zamanaşımı ile hak düşümü farklıdır

Mutlak butlanı dava etme hakkı m.152’deki altı ay ve beş yıllık sınırlamaya tabi değildir. Bu, bütün bağlantılı para taleplerinin sınırsız süreyle istenebileceği anlamına gelmez. Nafaka, tazminat, mal rejimi ve miras talepleri kendi koşullarıyla incelenir.

Nispi butlanda iptal sebebinin öğrenilmesinden veya korkunun etkisinin kalkmasından itibaren altı ay ve her hâlde nikâhtan itibaren beş yıl hak düşürücü süredir. Zamanaşımıyla aynı değildir. Nikâh, öğrenme ve korkunun bitiş tarihlerini ayrı kaydedin; aile baskısının bitmesi gibi olguların ispatını da hazırlayın.

Görevli ve yetkili mahkeme

4787 sayılı Kanun kapsamında görev aile mahkemesindedir; aile mahkemesi bulunmayan yerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. TMK m.160 yetki ve usulde boşanma hükümlerine gönderme yapar.

M.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi değerlendirilir. Yabancılık unsuru, adres ve uluslararası yetki varsa MÖHUK ayrıca uygulanır. Her dosyanın yalnız nikâhın kıyıldığı yerde açılması gerektiği söylenemez.

İspat, sağlık kayıtları ve diğer deliller

Mevcut evlilik için nüfus aile kayıtları ve kesinleşmiş kararlar; hısımlık için soybağı kayıtları; sağlık sebepleri için nikâh öncesi-sonrası tedavi dosyaları, resmî sağlık kurulu ve bilirkişi değerlendirmeleri önem taşır. Evlenme dosyası ve doğrudan gözlem sahibi tanıklar da kullanılabilir.

Sağlık raporunun hangi tarihi ve hukuki soruyu karşıladığı açıklanmalıdır. Sonradan alınan rapor, evlenme anını incelemiyorsa tek başına yeterli olmayabilir. İzin olmadan hesap veya cihazlara girilerek elde edilen materyal yerine hukuka uygun kayıt ve mahkeme aracılığıyla celp tercih edilir.

Çocukların hukuki durumu ve velayet

TMK m.157’ye göre butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, anne-baba iyi niyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. İptal çocukların soybağını kendiliğinden silmez ve çocuğun haklarını ortadan kaldırmaz.

Anne-baba ile ilişkilere boşanma hükümleri uygulanır. Velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası ve geçici önlemler çocuğun üstün yararı çerçevesinde değerlendirilir. Çocuğun güvende olmadığı durumda 5395 veya 6284 tedbirleri ayrı olarak talep edilebilir.

Nafaka, tazminat ve kişisel durum

TMK m.158, nikâh sırasında iyi niyetli eşin kazandığı kişisel durumunu korur; mal rejimi tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadında boşanma hükümlerine gönderme yapar. Her iptal davasında otomatik tazminat veya aynı miktarda nafaka verilmez; talep ve koşullar ayrı değerlendirilir.

12 Ekim 2026 itibarıyla m.175’teki “süresiz olarak” ibaresine ilişkin AYM iptalinin yürürlüğü 30 Haziran 2027’ye ertelenmiştir. İptal kararı bugün süreli nafaka sisteminin yürürlükte olduğu veya mevcut nafakaların kendiliğinden bittiği biçiminde sunulamaz. Uygulanacak kural, karar ve yürürlük tarihiyle yeniden kontrol edilir.

Mal rejiminin tasfiyesi

M.158’in gönderdiği boşanma hükümleri kapsamında hangi mal rejiminin uygulandığı, malın edinilme zamanı, kişisel mal olup olmadığı, borçlar ve katkılar incelenir. İptal kararı bütün malların kendiliğinden yarı yarıya paylaşıldığı anlamına gelmez.

Nikâh tarihi, mal rejimi sözleşmesi, tapu ve banka kayıtları ile tasfiyenin sona erme tarihi somut dosyada belirlenir. Sitedeki mal paylaşımı aracı açıklayıcı bir hesap desteğidir; mahkemenin değerleme ve hak sahipliği tespitinin yerine geçmez.

Miras hukukuna etkileri

TMK m.159’a göre butlanı dava etme hakkı mirasçılara geçmez; açılmış davayı sürdürebilirler. M.146–147’de ilgililere tanınan bağımsız mutlak butlan hakkı ile miras yoluyla geçmeyen dava hakkı birbirinden ayrılmalıdır.

Devam eden dava sonucunda evlenme sırasında iyi niyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve önceki ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları kaybeder. Her iptal iddiasında eşin miras hakkının hemen düştüğünü söylemek doğru değildir; ölüm, dava ve iyi niyet tarihleri önemlidir.

Yabancı ülkede yapılan evlilikler

Nikâhın yabancı ülkede yapılmış olması Türkiye’de her durumda geçersiz olduğu anlamına gelmez. MÖHUK m.13 evlenme ehliyeti ve şartlarında tarafların evlenme anındaki millî hukukunu, şekil bakımından nikâhın yapıldığı ülke hukukunu esas alır.

Yabancı nüfus belgesi, önceki evlilik, medeni hâl kaydı, tercüme ve gerektiğinde apostil veya tasdik belgeleri incelenir. Uygulanacak yabancı hukuk, kamu düzeni ve uluslararası yetki değerlendirmesi yapılmadan doğrudan Türk iç hukukundaki iptal sebepleriyle sonuca gidilmez.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de etkisi

Yabancı iptal veya boşanma kararının ülkede kesinleşmesiyle Türkiye’deki nüfus siciline işlenmesi aynı işlemler değildir. Kararın niteliğine göre MÖHUK tanıma-tenfiz hükümleri ve şartları uygunsa 5490 m.27/A kapsamındaki idarî tescil yolu değerlendirilir.

Kararın aslı, kesinleşme belgesi, tercüme, tebligat ve savunma hakkına ilişkin bilgiler gerekir. Bir kararın hangi yoldan işleneceği ve yeni evlilik öncesi medeni hâlin nasıl doğrulanacağı dosyaya göre belirlenir.

Doğrulanmış Yargıtay kararı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 21 Nisan 2026 tarihli, 2025/5548 E., 2026/4435 K. sayılı kararında evlenmenin butlanı ile boşanma arasındaki ayrım ve hâkim kararına kadar evliliğin sonuç doğurması ele alınmıştır. Yabancı eşlerin boşanma dosyasında ikinci evlilik meselesi nedeniyle, butlan davası bulunmadan evliliği kendiliğinden hükümsüz sayarak sonuca gidilmesi değerlendirilmiştir.

Karar somut olayın koşullarıyla okunmalıdır. İyi niyet, yabancı hukuk, önceki evlilik ve ileri sürülen talepler farklı olduğunda sonuç da değişebilir. Aşağıdaki resmî tam metin bağlantısı üzerinden kararın gerekçesi incelenebilir.

Yargılama aşamaları

Önce olay kronolojisi ve iptal sebebi belirlenir, görev-yetki ile dava hakkı kontrol edilir. Dilekçede evlenme anındaki engel, kanuni dayanak, talep ve deliller açıklanır. Tebligat, cevap, ön inceleme, tahkikat ve gerekiyorsa sağlık kurulu incelemesi yapılır.

Çocuklar ve geçim için geçici önlemler esas kararı beklemeden değerlendirilir. Sonrasında kararın kanun yolu, kesinleşmesi ve nüfus kaydına etkisi takip edilir. Dosya kapsamı bilinmeden kesin süre veya sonuç vaat edilemez.

TMK 145–160 madde haritası

145 sebepleri; 146 savcının ve ilgililerin dava hakkını; 147 sınırlamalar ve istisnaları düzenler. 148 geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, 149 yanılma, 150 aldatma, 151 korkutma ve 152 nispi butlanda hak düşürücü sürelerle ilgilidir. 153 yasal temsilci izninin yokluğuna ilişkin özel iptal yoludur.

154 yalnız bekleme süresine uyulmamasını iptal sebebi saymaz. 155 yetkili evlendirme memuru önünde kurulan evlilikte diğer şekil kurallarındaki eksikliğin tek başına butlanı gerektirmediğini düzenler. 156 hâkim kararına kadar evliliğin sonuçlarını, 157 çocukları, 158 eşler bakımından sonuçları, 159 mirasçıların dava devamını ve 160 yetki-usul bağlantısını açıklar. Evliliğin hiç kurulmadığı iddiası ile bu sınırlı butlan sebepleri aynı hukuki mesele değildir.

Davanız mutlak butlan kapsamında olabilir mi?

Nikâh gününde sona ermemiş başka evlilik, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı veya yasak hısımlık iddiası varsa ilgili kayıt ve tarihleri hazırlayın. Bunlar ilk incelemenin başlıklarıdır; işaretlenen bir olgu tek başına dava şartlarının ve ispatın tamamlandığı anlamına gelmez.

İddia geçici bilinç kaybı, irade yanılgısı, aldatma veya korkutma ise nispi butlan; nikâhtan sonraki geçimsizlik veya şiddet ise boşanma ve koruma yolları ayrıca değerlendirilir. İddianın ne zaman ortaya çıktığını, nasıl öğrenildiğini ve elinizde hangi belge bulunduğunu görüşme talebine ekleyin.

Görüşme öncesi hazırlanabilecek belgeler

Kimlik ve nüfus aile kaydı, evlenme belgesi, önceki evlilik-boşanma kararları ve kesinleşme bilgileri, varsa sağlık raporları ve mahkeme evrakını hazırlayın. İddia edilen engelin nikâh tarihinde neden mevcut olduğunu kısa bir zaman çizelgesine yazın.

Çocukların durumu, acil geçim ihtiyacı, mevcut tedbirler, mal rejimi ve yabancı belgeleri ayrıca belirtin. İlk görüşme talebinde belgenin tamamını herkese açık bir alana yüklemek yerine dosyanın türünü ve temel tarihleri açıklamak yeterlidir.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynaklar ve kararlar

• TMK konsolide resmî metin (145–160) ↗
• Yargıtay 2.HD 2025/5548 E., 2026/4435 K. ↗
• AYM: yoksulluk nafakası, ileri tarihli yürürlük ↗
• 5718 MÖHUK resmî metni ↗

Kaynak incelemesi: 12 Ekim 2026. İlk kabul metinleri değişiklikleri içermeyebilir; resmî konsolide yayım ve yürürlük dipnotları esas alınır.

Sorunuzla bağlantılı hukuk rehberleri

Mutlak ve nispi butlana genel bakış · Çocuk koruma tedbirleri

Hesaplama ve hazırlık araçları

Somut hüküm ve tarihleri esas alan araçları kullanın; sonuçlar hukuki hak sahipliğini tek başına belirlemez.