01 • TEMEL AYRIM
Avrupa Birliği kuralları ile Türkiye’deki sonuçları karıştırmayın
Bir boşanma kararının Avrupa ülkeleri arasındaki dolaşımı ile Türkiye’de hüküm doğurması aynı mesele değildir. Türkiye, AB üyesi değildir. Almanya, Hollanda, Belçika, Fransa ve Avusturya’da verilen kararlar bakımından Türk nüfus kaydı, tanıma ve tenfiz ihtiyacı Türk mevzuatı üzerinden ayrıca değerlendirilir. İsviçre ve Birleşik Krallık ise zaten AB’nin güncel yapısı içinde değildir; fakat bu ülkelerde verilen kararlar için de kararın Türkiye’de kendiliğinden geçerli olduğu varsayılmaz.
Önce hedef belirlenmelidir: yalnız Türkiye’de medeni hâli güncellemek mi, yabancı karardaki nafaka hükmünü icra etmek mi, Türkiye’deki taşınmazlar için mal rejimi davası açmak mı, yoksa evlilik sürerken Türkiye’de yeni bir boşanma davası mı? Her hedef farklı belge ve yetki analizi gerektirir.
02 • ÜLKE SEÇİMİ
Karar belgesinin yerel adı ve kesinleşme kanıtı ülkeye göre değişir
Almanya’da Scheidungsbeschluss ve Rechtskraftvermerk; Hollanda’da Beschikking van de Rechtbank ve kesinleşmeyi gösteren verklaring; Fransa’da jugement de divorce ile certificat de non-appel veya non-pourvoi gibi belgelerle karşılaşılabilir. Avusturya’da karar ve Rechtskraftbestätigung, İsviçre’de ise kantonun diline göre Almanca, Fransızca veya İtalyanca belge adları görülebilir. Belgenin adı kadar hangi makamca verildiği ve kesinleşmenin nasıl gösterildiği önemlidir.
Belçika’nın Felemenkçe, Fransızca ve Almanca dil bölgeleri; İsviçre’nin kanton ve dil yapısı; Almanya’daki çok sayıda başkonsolosluk görev bölgesi ve Hollanda’daki Amsterdam–Rotterdam ayrımı, doğru temsilcilik ve tercüman planını etkileyebilir. Bu nedenle şehir adıyla yüzlerce kopya sayfa yerine ülke ve resmî görev bölgesi üzerinden kontrol yapılır.
- Almanya: karar, kesinleşme, apostil, çok vatandaşlık ve görevli başkonsolosluk.
- Hollanda: mahkeme beschikking’i, kesinleşme verklaring’i ve Amsterdam/Rotterdam görev alanı.
- Belçika: kararın diline göre tercüme zinciri ve Brüksel/Anvers görev bölgeleri.
- Fransa: mahkeme veya noter boşanması ayrımı ve buna uygun belge seti.
- Avusturya: Avusturya mahkemesi kararı, kesinleşme ve Viyana temsilcilik işlemleri.
- İsviçre: kararı veren kantona göre görevli temsilcilik ve çok dilli belge kontrolü.
03 • BELGE ZİNCİRİ
Apostil, kesinleşme ve tercüme üç ayrı kontroldür
Apostil, kamu belgesindeki imza ve sıfatın doğrulanmasını kolaylaştırır; kararın içeriğinin Türk hukukunca kabul edildiğini göstermez. Karar metni apostilli olsa bile kesinleşme ayrı belgede bulunuyorsa o belgenin de uygun biçimde onaylanması gerekebilir. Türkçe tercümenin kim tarafından ve hangi makamca tasdik edileceği, başvuru yapılacak merciin güncel listesine göre belirlenmelidir.
Çok dilli nüfus kayıt örnekleri için bazı sözleşmeler tasdik kolaylığı sağlayabilir; bu kolaylık her mahkeme kararına ve her vekâletnameye otomatik uygulanmaz. “Avrupa’dan gelen hiçbir belgeye apostil gerekmez” şeklindeki genelleme doğru değildir.
04 • DIŞ TEMSİLCİLİK
Konsolosluktaki üç farklı işlem birbirinden ayrılmalıdır
Birincisi, Türkiye’deki avukata noterlik işlemi niteliğinde vekâletname düzenlenmesidir. İkincisi, şartları bulunan yabancı boşanma kararının nüfus kütüğüne tescili için başvurudur. Üçüncüsü ise yabancı devletteki Türk vatandaşına adli tebligatın iletilmesinde temsilciliğin üstlendiği roldür. Konsolosluk, Türk aile mahkemesi gibi boşanma kararı veren bir merci değildir.
Randevu türünün yanlış seçilmesi ve dosyanın farklı dış temsilciliklerde tamamlanmaya çalışılması gecikmeye yol açabilir. Bazı tescil başvurularında iki taraf ayrı tarihlerde başvurabilse de ilk ve ikinci müracaat arasında 90 günlük süre ve aynı temsilcilikte tamamlama kuralı resmî bilgi notlarında yer almaktadır. Başvuru günü uygulaması için her zaman ilgili temsilciliğin güncel sayfası kontrol edilmelidir.
05 • İKİ ÜLKEDE DOSYA
Türkiye’de ve Avrupa’da aynı anda süreç varsa kronoloji belirleyicidir
Aynı evlilik hakkında iki ülkede dava açılmış olması, dosyalardan birinin kendiliğinden duracağı anlamına gelmez. Dava tarihleri, yabancı mahkemenin yetkisi, kararın kesinleşmesi, Türkiye’de tanınabilirliği ve her dosyadaki talepler karşılaştırılır. Çocuk ve malvarlığına ilişkin talepler farklı ülkelerde ayrı yetki bağlantıları yaratabilir.
Türkiye’de devam eden veya daha önce reddedilmiş tanıma/tescil bağlantılı bir dava, 5490 sayılı Kanun m.27/A kapsamındaki idari tescil başvurusunu etkileyebilir. Bu nedenle yeni başvuru yapılmadan önce UYAP ve yabancı dosya belgeleri aynı kronolojiye işlenmelidir.
06 • TEBLİGAT
Lahey Tebligat Sözleşmesi ülke beyanlarıyla birlikte uygulanır
1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi birçok Avrupa ülkesi ile Türkiye arasında uygulanabilir. Ancak merkezî makam, kabul edilen dil, tercüme, posta yoluna ilişkin çekince ve formlar ülke bazında değişebilir. Sözleşmeye taraf olmak bütün yöntemlerin her ülkede serbest olduğu anlamına gelmez.
Muhatap Türk vatandaşıysa Tebligat Kanunu m.25/A’daki dış temsilcilik yolu ayrıca gündeme gelir. Muhatabın aynı zamanda başka ülke vatandaşı olması, yabancı adresteki isim yazımı ve adres kayıt durumu baştan kontrol edilmelidir.
