Kanun maddesi
Madde 72 – (Değişik: 18/2/1965-538/43 md.) Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir. İcra takibinden önce açılan menfi tesbit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan menfi tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyle icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini istiyebilir. (Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar herhalde yüzde yirmiden aşağı tayin edilemez. (Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırşa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz. Borçlu, menfi tesbit davası zımmında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa, davaya istirdat davası olarak devam edilir. Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını istiyebilir. Menfi tesbit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi, davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Davacı istirdat davasında yalnız paranın verilmesi lazımgelmediğini ispata mecburdur.
Kaynak: Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat. Kaynak metindeki değişiklik ve iptal notları korunmuştur. Açıklamalar resmî madde gerekçesi değildir; işlemin tarihi ve geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Açıklama ve uygulamadaki önemi
Takipten önce ve sonra tedbir olanakları farklıdır. Takip başladıktan sonra takibin tedbirle durdurulması ile veznedeki paranın alacaklıya verilmemesi ayrılmalıdır. Ödeme sonrası istirdat süresi ayrıca incelenir.
Maddenin somut dosyaya uygulanması için ilgili belgenin türü, işlem tarihi, tebligat kaydı ve diğer özel hükümler birlikte incelenir. Kaynak dipnotları önceki düzenlemeyi gösterebilir; değişiklik notu ile yürürlükteki hüküm birbirinden ayrılmalıdır.
İlgili rehberler ve maddeler
Gerekçe ve içtihat araştırması
Bu sayfadaki uygulama açıklaması resmî madde gerekçesi değildir. Değişikliklerin resmî gerekçesi ve yasama belgeleri, değişiklik kanunu ve yasama dönemi belirtilerek TBMM kayıtlarında ayrıca araştırılmalıdır.
İlgili uyuşmazlık için doğrulanmış karar incelemeleri ve Yargıtay araştırması üzerinden ilerleyebilirsiniz. Her maddeye karar numarası eklemek amacıyla doğrulanmamış içtihat kullanılmamıştır.
Sık sorulan sorular
Madde metni tek başına dosyamın sonucunu belirler mi?
Hayır. İşlem tarihi, geçiş hükümleri, özel kanunlar, deliller ve ilgili yargısal yorum birlikte değerlendirilir.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
UYAP konsolide metin sürümü 53; kaynak doğrulama: 20 Eylül 2026. Madde içi değişiklik notları ve ilgili kaynak dipnotları aktarılmıştır.
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.