İki farklı cari hesap kavramı
Şirketlerin müşteri ve tedarikçi hareketlerini tek hesapta izlemesi günlük muhasebe uygulamasıdır. TTK m.89 ve devamındaki cari hesap sözleşmesi ise karşılıklı alacakların ayrı ayrı talebinden vazgeçilerek hesap devresi sonunda bakiye istenmesine ilişkin özel ve yazılı bir sözleşmedir. Tek taraflı hesap ekstresi bu sözleşmeyi kendiliğinden kurmaz.
Bu ayrım muacceliyet, zamanaşımı, hesap kesimi ve takibe konulacak tutarı etkiler. Muhasebe ekstresindeki bütün borç kayıtlarını toplayıp “cari hesap alacağı” diye sunmak, her kaydın hukuki kaynağını ispatlamış olmak anlamına gelmez. Teslim, hizmet, iade, iskonto ve ödeme kalemleri ayrıca açıklanmalıdır.
Bakiye nasıl doğrulanır?
Açılış bakiyesi, dönem içi faturalar, tahsilatlar, iadeler, kur farkları ve mahsuplar tarih sırasıyla karşılaştırılır. Bir faturanın hem cari hesap toplamına hem ayrı takibe eklenmesi mükerrer talep yaratabilir. Döviz hareketlerinde hangi para birimiyle hesap tutulduğu ve kur farkının dayanağı kontrol edilir.
Mutabakat belgesinin kim tarafından, hangi yetkiyle, hangi tarih itibarıyla ve hangi çekincelerle imzalandığı önemlidir. Muhasebe çalışanının e-postası ile şirketi borç altına sokmaya yetkili kişinin kayıtsız şartsız borç ikrarı her durumda aynı ispat gücünde değildir.
Takip ve dava
İlamsız takip mümkün olabilir; borçlu itiraz ederse alacağın ispatı gerekir. İtirazın kaldırılması için özel belge koşulları, iptal davası için genel ispat ve arabuluculuk şartları değerlendirilir. Ticari defterler HMK m.222 koşullarına göre delil olabilir; alacaklının kendi kaydında bakiye bulunması tek başına kesin tahsil hakkı yaratmaz.
Hazırlanacak belgeler
- Yazılı cari hesap sözleşmesi varsa bütün ekleri.
- Başlangıç bakiyesinin dayanağı ve dönem ekstresi.
- Fatura, teslim/hizmet ve iade belgeleri.
- Banka hareketleri, mahsup ve mutabakat kayıtları.
- Faiz veya vade farkı anlaşması ve temerrüt bildirimi.
Muhasebe hesabı ile cari hesap sözleşmesi
Tarafların muhasebe programındaki “cari hesap” kaydı, TTK anlamında cari hesap sözleşmesi bulunduğunu kendiliğinden göstermez. Sözleşmenin şekli, kapsamı ve hesap ilişkisi ayrıca incelenir. Tek taraflı defter bakiyesiyle iki tarafın üzerinde anlaşmış olduğu hesap aynı delil değeriyle değerlendirilmez.
Faturalar, iadeler, ödemeler, iskonto ve mahsup kalemleri tarih sırasıyla eşleştirilmelidir. Anapara, vade ve faiz başlangıcı ayrı belirlenir; yalnız son bakiyeyi gösteren ekran görüntüsü alacağın bütün dayanağını açıklamayabilir.
Mutabakatın tarihi ve imza yetkisi
Mutabakat belgesinin hangi tarihi ve hangi işlemleri kapsadığı, kimin imzaladığı ve temsil yetkisi önemlidir. Mutabakat sonrasındaki ödemeler ve yeni faturalar mevcut bakiye hesabına ayrıca işlenir. Şirket çalışanının her imzası şirket adına sınırsız borç ikrarı kabul edilmeyebilir.
Uyuşmazlıkta ticari defterler, karşı taraf kayıtları ve teslim belgeleri birlikte değerlendirilir. Genel mahkemede ispat ile icra mahkemesinde itirazın kaldırılması için gereken belge koşulları farklıdır. Kullanılacak yol, yalnız “mutabakat var” ifadesine değil belgenin somut içeriğine dayanmalıdır.
Bu sorunun ilgili rehberleri
Sorununuz için bağlantılı yollar
Alacağınızın belgelerini hazırlayın
Belgenin bütün sayfalarını ve tebligat kaydını mevcut görüşme formuna ekleyin. Süreli bir işlem varsa form yanıtını beklemeden iletişime geçin.
Sık sorulan sorular
İmzalı mutabakat itirazın kaldırılması için yeterli mi?
İmza yetkisi, borç ikrarının açıklığı ve İİK m.68 koşulları incelenir. Her mutabakat otomatik olarak aynı nitelikte değildir.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.