Müşterim faturayı ödemiyor: teslim kaydını da hazırlayın
Fatura, sipariş, sözleşme, irsaliye/teslim ve önceki ödemeleri aynı işlem için eşleştirin. Faturaya itiraz edilmemesi, her dosyada malın teslim edildiği veya bütün borcun kesinleştiği anlamına gelmez. İtiraz sonrası dava yolunda ticari defter ve diğer deliller birlikte değerlendirilir. HGK likit alacak kararı, bilirkişi hesabının tek başına likitliği ortadan kaldırmadığı tartışmasını açıklar.
Fatura tek başına kesin alacak belgesi mi?
Fatura, ticari işlemin bedel ve içeriğini gösteren önemli bir belgedir; ancak tek başına her durumda sözleşmenin kurulduğunu, malın teslim edildiğini veya hizmetin eksiksiz ifa edildiğini kesin olarak ispatlamaz. Faturayı düzenleyen kişinin kendi kaydı ile karşı tarafın kabul ve teslim davranışları birlikte incelenir. Faturaya itiraz edilmemesi de hiç gerçekleşmemiş bir teslimi her olayda tartışılmaz hale getirmez.
TTK m.21/2, faturayı alan kişinin aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmemesine ilişkin karineyi düzenler. Bu karinenin kapsamı, taraflar arasındaki ilişkinin varlığı ve faturanın olağan içeriğiyle bağlantılıdır. Faturaya sonradan tek taraflı eklenen vade farkı veya sözleşme dışı koşullar otomatik biçimde geçerli sayılmaz.
Alacağın dayanağı nasıl tamamlanır?
Satış veya hizmet sözleşmesi, sipariş, teklifin kabulü, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, iş bitirme ve kabul belgeleri faturayla eşleştirilir. E-posta ve elektronik mesajların kime ait olduğu ve bütünlüğü korunur. Elektronik fatura sisteminde “gönderildi”, “iletildi”, “kabul edildi” gibi teknik durumların hukuki anlamı aynı değildir.
- Her faturanın numarası, tarihi, para birimi ve vadesini listeleyin.
- Teslim edilen malı veya hizmet dönemini ilgili belgeyle eşleştirin.
- İade, ayıp bildirimi, iskonto, fiyat farkı ve mahsupları ayrı gösterin.
- Banka ödemelerini borç kalemi ve tarihine göre işleyin.
- Mutabakat yazılarındaki imza ve temsil yetkisini kontrol edin.
Doğrudan icra takibi mümkün mü?
Para alacağı için genel haciz yoluyla ilamsız takip değerlendirilebilir. Takibe başlanabilmesi, alacağın mahkemece doğrulandığı anlamına gelmez. Borçlunun süresinde itirazı halinde takip itiraz edilen bölüm yönünden durur. Fatura çoğu durumda tek başına İİK m.68 belgesi olmadığından itirazın kaldırılması yoluna elverişlilik ayrıca incelenir.
İtirazın iptali davasında teslim, ifa, bedel ve ödeme savunmaları genel delil rejiminde değerlendirilir. Ticari davada dava şartı arabuluculuk; taraf ve uyuşmazlığın niteliğine göre kontrol edilir. İcra takibine başlamadan önce zorunlu arabuluculuk bulunmaması, sonradan açılacak dava için de bulunmadığı anlamına gelmez.
Ticari defter, mutabakat ve bilirkişi
Usulüne uygun ticari defterlerin delil niteliği HMK m.222 çerçevesinde değerlendirilir. Defterlerin açılış/kapanış onayları, elektronik beratlar ve karşı tarafın kayıtları önemlidir. Muhasebe kaydındaki bakiye ile hukuken istenebilecek bakiye her zaman aynı değildir. Defterde kayıt bulunması teslim veya ayıp tartışmasını kendiliğinden sona erdirmez.
İcra inkâr tazminatı için borçlunun hesabı belirleyebilme imkânı ve alacağın likitliği ayrıca incelenir. Bilirkişi raporu alınmış olması tek başına alacağı likit olmaktan çıkarmaz; buna karşılık her fatura alacağı da otomatik olarak likit değildir. Teslimin kapsamı, fiyat, iade ve mahsup konusundaki uyuşmazlığın hesabı ne ölçüde etkilediği önem taşır.
Temerrüt, faiz ve zamanaşımı
Fatura tarihi, vade ve temerrüt başlangıcı farklı tarihler olabilir. Sözleşmede belirli ödeme günü, ihtar gereği ve ticari işletmeler arasındaki mal/hizmet tedarikinde TTK m.1530 koşulları incelenir. Her fatura alacağına aynı faiz türü uygulanmaz. Yabancı para bedellerinde kur seçimi ve 3095 sayılı Kanun ayrıca değerlendirilir.
Zamanaşımı faturanın üzerindeki belge adından değil temel ilişkinin hukuki niteliğinden hareketle belirlenir. Satış, eser, taşıma veya dönemsel hizmet alacaklarında özel süreler olabilir. Takip masrafı yanında dava, bilirkişi, tebligat ve satış giderleri dikkate alınmalıdır. Alacaklı kayıtlarını sade bir bakiye tablosuyla sunsa da bu tablo dayanak belgelerin yerini tutmaz.
Fatura teslimi, mal veya hizmet teslimi değildir
TTK 21’deki faturaya itiraz düzenlemesi ile malın teslim edildiğinin veya hizmetin ifa edildiğinin ispatı farklı konulardır. Faturaya süresinde itiraz edilmemiş olması, her olayda temel ilişkinin ve bütün ifanın tek başına ispatlandığı anlamına gelmez. Sipariş, sözleşme, sevk, teslim ve hizmet kayıtları birlikte incelenmelidir.
Elektronik fatura kaydı, faturanın türü ve muhataba iletilmesi de kontrol edilir. Karşı tarafın yazışmaları, iade veya ayıp iddiaları ve önceki kısmi ödemeler yalnız toplam bakiye içinde kaybolmamalıdır.
Dosya için belge eşleştirmesi
Her faturayı ilgili sipariş veya sözleşmeyle, teslim belgesiyle ve ödeme hareketiyle eşleştirin. Vade, para birimi, iade ve iskonto kalemlerini ayrı gösterin. Cari hesap bakiyesi varsa faturaların aynı takipte iki kez istenmediğinden emin olun.
Borçlu itiraz ederse kullanılabilecek delil ve dava yolu baştan düşünülmelidir. Ticari niteliğe göre görevli mahkeme ve dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilir. Fatura alacağı için takip açılması, itiraz sonrası alacağın her durumda kolaylıkla ispatlanacağı veya tahsil edileceği anlamına gelmez.
Bu sorunun ilgili rehberleri
Sorununuz için bağlantılı yollar
Alacağınızın belgelerini hazırlayın
Belgenin bütün sayfalarını ve tebligat kaydını mevcut görüşme formuna ekleyin. Süreli bir işlem varsa form yanıtını beklemeden iletişime geçin.
Sık sorulan sorular
Sekiz günde faturaya itiraz edilmezse teslim kesinleşir mi?
Fatura içeriğine ilişkin karine ile sözleşme ve fiilî teslimin ispatı ayrıdır. Somut ilişki ve diğer deliller birlikte incelenir.
E-fatura icra takibine konabilir mi?
Alacağın niteliğine göre genel haciz takibi değerlendirilebilir; elektronik biçim tek başına ilam veya kambiyo senedi niteliği vermez.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.