İbraz süresi; düzenleme ve ödeme yerine göre değişir. İbraz, zamanaşımı, icra itirazı ve ceza şikâyeti birbirinden ayrı sürelerdir. Somut dosyada süre hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.
Çekim ödenmedi: tahsil ile şikâyeti ayırın
Bankanın ibraz ve karşılıksız işlem kaydını, çek aslını, ciro zincirini ve yapılan kısmi ödemeleri hazırlayın. İleri tarihli çekin ibrazına ilişkin dönemsel özel düzenleme işlem tarihinde ayrıca kontrol edilir. Ceza şikâyetinin sonucu, çek bedelinin tahsil edilmesiyle aynı değildir. Karşılıksız çek ve çek takibi farklı adımları gösterir.
Çekin ödenmemesi halinde ilk inceleme
Çek tahsilatında başlangıç noktası, çekin ön ve arka yüzünün eksiksiz incelenmesidir. Düzenleme tarihi, düzenleme ve ödeme yeri, muhatap banka, bedel, lehtar, imza ve ciro zinciri birlikte değerlendirilir. Çeki elinde bulundurmak tek başına her durumda yetkili hamil olunduğunu göstermez. Çek bir şirket tarafından düzenlenmişse imzayı atan kişinin yetkisi ve senetteki imzanın konumu ayrıca önemlidir.
Banka hesabında yeterli karşılık olmaması, yalnız bir tahsilat olgusudur. Kambiyo senedine dayalı takip hakkı, temel sözleşmeden doğan alacak ve karşılıksız çek yaptırımları farklı hukuki temellere sahiptir. Birinin şartlarının gerçekleşmemesi, diğer bütün hakların da otomatik olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Bankaya ibraz ve kayıtların korunması
TTK m.796 ibraz sürelerini düzenleme ve ödeme yerlerine göre belirler. Çekte yazılı düzenleme tarihinden önce ibraza ilişkin Çek Kanunu geçici hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. “Çek görüldüğünde ödenir” ilkesinden hareketle güncel geçici düzenlemeler göz ardı edilmemelidir. Bankanın işlemi, ibraz tarihi ve ödenmeyen tutar açıkça belgelendirilir.
Çek kısmen ödenmişse bu ödeme borç hesabından düşülür. Bankanın kanuni sorumluluk tutarı ile çekin tamamından sorumlu olduğu düşüncesi birbirinden ayrılmalıdır. Yıllara göre değişebilen banka sorumluluk tutarları sabit bir rakam olarak kabul edilmez. Asıl çek, bankanın verdiği onaylı belgeler ve hesap hareketleri korunur.
Kime karşı hangi takip yapılabilir?
Düzenleyen, cirantalar ve avalistler bakımından başvuru hakkı, ciro zinciri, imza ve süresinde ibraz koşulları incelenir. Çek niteliğini ve takip hakkını taşıyan belgeyle kambiyo senetlerine özgü haciz yolu değerlendirilebilir. İflasa tabi bir borçlu için kambiyo senetlerine özgü iflas yolu ayrı bir seçenektir; bu iki yolun süreleri karıştırılmaz.
Senette şekil veya başvuru hakkı sorunu varsa temel ilişkiden doğan alacak için genel haciz yahut alacak davası mümkün olabilir. Ancak bu olasılık otomatik değildir. Temel ilişkinin tarafları, borcun sebebi, ödeme ve zamanaşımı incelenir. Çekin bir borcun ifası için mi, tahsili amacıyla mı yoksa teminat olarak mı verildiğine ilişkin iddialar belgelere göre değerlendirilir.
Malvarlığını koruma ve ihtiyati haciz
Vadesi gelmiş, rehinle güvence altına alınmamış para alacağında ihtiyati haciz koşulları değerlendirilebilir. Vadesi gelmemiş alacaklar için kanunun özel sebepleri aranır. Mal devri endişesi duyulması, her durumda kendiliğinden haciz kararı verilmesini sağlamaz; alacak ve risk belgeleri mahkemeye sunulur. Mahkemenin aradığı yaklaşık ispat ve teminat koşulları gözetilir.
İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra infaz ve tamamlayıcı takip/dava süreleri vardır. Kararı almak kadar süresinde uygulamak ve ayakta tutmak önemlidir. Çekin karşılıksız çıkması hakkında ceza şikâyeti yapılmış olması bu hukuk işlemlerinin yerini tutmaz.
Karşılıksız çek şikâyeti ayrı bir süreçtir
5941 sayılı Kanun kapsamındaki yaptırım sürecinde suçun unsurları, şikâyet hakkı, sorumlu kişi, kanuni ibraz ve karşılıksız işlemi ayrı incelenir. Çek hesabı sahibi şirket ile şirket adına cezai sorumluluğu tartışılan gerçek kişi aynı kavram değildir. Her ciranta veya her şirket ortağı otomatik olarak karşılıksız çek suçunun faili sayılmaz.
Ceza veya çek düzenleme yasağı süreci, alacağın tamamının tahsil edileceğine ilişkin bir garanti oluşturmaz. Ödeme yapılması halinde hukuk dosyası ve yaptırım dosyası bakımından farklı bildirim ve sonuçlar doğabilir; iki dosyanın hesabı birbiriyle uyumlu tutulmalıdır.
Tahsil süreci, masraf ve belge listesi
Takipte tebligat, borçlunun başvuruları, haczedilebilir varlıkların tespiti, satış ve paylaştırma aşamaları bulunur. Borçlunun malvarlığının değeri, başka alacaklıların rehin ve hacizleri, konkordato veya iflas durumu tahsil olanağını etkiler. Çekin tutarı büyük olsa da tek başına tahsil kabiliyetini göstermez.
- Çekin aslı, arka yüzü ve varsa alonjları.
- Banka ibrazı, karşılıksız işlemi ve kısmi ödeme belgeleri.
- Fatura, sözleşme, teslim veya temel ilişki kayıtları.
- Borçlunun doğru kimliği/unvanı ve bilinen adresi.
- Önceki takip, ihtiyati haciz, ödeme ve uzlaşma belgeleri.
Takip harçları, tebligat, haciz, satış giderleri ve varsa ihtiyati haciz teminatı dosyaya göre belirlenir. Senedi değiştirmek, çek üzerine sonradan kayıt eklemek veya borçluya aslı kontrolsüz teslim etmek delil ve hak kaybına yol açabilir. Ödeme anlaşması yapılacaksa çekin iadesi, kısmi ödeme kaydı, bakiye ve ferilerin durumu açıkça düzenlenmelidir.
Bu sorunun ilgili rehberleri
Sorununuz için bağlantılı yollar
Senet / çek belgenizi değerlendirin
Belgenin bütün sayfalarını ve tebligat kaydını mevcut görüşme formuna ekleyin. Süreli bir işlem varsa form yanıtını beklemeden iletişime geçin.
Sık sorulan sorular
Karşılıksız çek için yalnız şikâyet yeterli mi?
Şikâyet ile alacağın icra yoluyla tahsili ayrı süreçlerdir. Hukuk takibi ve malvarlığına ilişkin işlemler ayrıca değerlendirilir.
Çek üzerindeki şirket kaşesi ortakları borçlu yapar mı?
Hayır. Şirket borcu, temsil imzası, kişisel aval ve diğer sorumluluk sebepleri ayrı incelenir.
İbraz süresi geçerse hiç hak kalmaz mı?
Kambiyo başvuru hakları etkilenebilir. Temel ilişki ve diğer başvuru yolları kendine özgü koşullarla ayrıca incelenir.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.