İlamsız taşınır rehni takibinde ödeme süresi 15, itiraz süresi 7 gündür. İlamlı takip ve özel rehin rejimleri ayrıca incelenmelidir. Somut dosyada süre hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.
Önce rehne başvurma kuralı
Rehin, alacağın belirli mal veya hak üzerinden karşılanmasına hizmet eden teminattır. İİK m.45 kapsamında rehinle temin edilmiş alacakta kural olarak rehnin paraya çevrilmesi yolu izlenir. Ancak kambiyo senetleri, kişisel teminatlar ve özel kanunlar bakımından istisna ve birlikte takip sorunları vardır. Rehin var diye bütün borçlulara karşı her türlü takip yasaktır demek doğru olmadığı gibi teminatı yok sayıp genel hacze gitmek de güvenli değildir.
Taşınır rehni, ticari işlemlerde taşınır rehni, alacak rehni ve ipotek birbirine karıştırılmamalıdır. Rehnin kuruluşu, sicil kaydı, kapsamı ve hangi borcu teminat altına aldığı belirlenir. Rehin verenin asıl borçludan farklı olması, takip taraflarının ve tebligatların doğru kurulmasını gerektirir.
Belge, taraf ve muacceliyet kontrolü
Rehin sözleşmesi, sicil belgesi, borç ilişkisi, ödeme planı, muacceliyet ve ihtar belgeleri hazırlanır. Teminatın üst sınırı varsa ana para yanında faiz ve giderlerin ne ölçüde karşılanacağı ayrıca incelenir. Vadesi gelmeyen borç için yalnız teminat bulunması takip koşulunu tamamlamaz.
Alacağın ve rehin hakkının ilama veya ilam niteliğindeki belgeye dayanıp dayanmadığı, ilamlı ya da ilamsız takip ayrımında önemlidir. Ticari taşınır rehninin özel paraya çevirme mekanizmaları ayrıca değerlendirilir. Yetkili icra dairesi için borçlu, malın bulunduğu yer ve özel yetki kuralları birlikte kontrol edilir.
Ödeme emri ve itiraz
İlamsız taşınır rehni takibinde İİK m.145 ve devamındaki ödeme emri sistemi uygulanır. Kural olarak borcu ödeme için on beş gün, itiraz için yedi gün öngörülür. Borca ve rehin hakkına itirazın kapsamı önemlidir. Alacaklının itirazı ortadan kaldırmak için başvuracağı yol belgesine göre değişir. İtirazın kaldırılması ve iptali aynı merciye başvurulan eşdeğer yollar değildir.
İlamlı yolda ise ödeme emri yerine icra emri ve bu yola özgü savunma sınırları söz konusu olur. Borçlu veya rehin veren üçüncü kişinin bütün itirazları tek dilekçeyle genel haciz kurallarına göre çözülemez. Şikâyet, menfi tespit ve teminat kapsamı uyuşmazlıkları somut olaya göre ayrılır.
Satış aşaması ve rehin açığı
Bu takipte teminat konusu malın paraya çevrilmesi esastır. Ayrıca genel hacizdeki gibi yeni bir haciz aşamasının gerektiği varsayılmaz. Satış isteme süresi ve giderleri İİK m.150/e ile ilgili hükümler çerçevesinde takip edilir. Rehinli malın değeri alacağın tamamını karşılamayabilir; önce gelen rehinler ve satış giderleri net tahsilatı etkiler.
Satış sonucu kalan borç bakımından rehin açığı belgesi ve devam takibi koşulları değerlendirilir. Geçici ve kesin rehin açığı belgelerinin etkileri farklıdır. Aynı borcun birden çok dosyada takibi varsa tahsilde tekerrür önlenmeli, her ödeme bütün bağlantılı hesaplara işlenmelidir.
Masraf ve sık hatalar
Sicil, tebligat, kıymet takdiri, muhafaza ve satış giderleri gerekebilir. Yanlış rehin türünün seçilmesi, rehin verenin dosyada gösterilmemesi, üst sınırın aşılması ve süre içinde yalnız satış dilekçesi verilip giderin yatırılmaması önemli risklerdir. Zamanaşımı, asıl alacağın türü ve rehnin hukuki etkisi gözetilerek ayrı incelenir; her rehinli alacak için tek bir zamanaşımı kuralı bulunmaz.
Sık sorulan sorular
Rehinli mal satılmadan başka mallara gidilebilir mi?
Önce rehne başvurma kuralı, istisnaları ve geçici rehin açığı koşulları birlikte incelenir.
Rehin sahibi olmak tahsilatı garanti eder mi?
Hayır. Teminatın geçerliliği, sırası, değeri ve satış giderleri tahsilatı etkiler.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.