Önce alacağın ve tarafların doğru tanımı
Ticari alacak tahsilinde sözleşmenin hangi şirket veya kişiyle kurulduğu, malı kimin teslim aldığı ve ödeme taahhüdünü kimin üstlendiği açıklığa kavuşturulur. Grup şirketi, marka, şube ve ticaret unvanı aynı değildir. Bir işletmenin internet sitesi veya tabelası, takipte borçlu gösterilecek tüzel kişiyi tek başına belirlemez.
Fatura, cari hesap ekstresi, sipariş ve mutabakat kayıtları alacağın farklı yönlerini gösterir. Bunların aynı borçla eşleştirilmesi gerekir. Karşılıklı teslim, ayıp, iade, mahsup ve takas savunmaları yok sayılarak yalnız muhasebe bakiyesinin takibe konulması, fazla alacak ve tazminat tartışması yaratabilir.
Takip, dava ve arabuluculuk seçimi
Geçerli kambiyo senedi, mahkeme kararı veya rehin varsa özel takip yolu gündeme gelebilir. Diğer muaccel para alacaklarında genel haciz veya alacak davası değerlendirilebilir. Ticari nitelik tek başına her belgenin kambiyo takibine elverişli olduğu anlamına gelmez.
Ticari para alacağına ilişkin davalarda TTK m.5/A ve arabuluculuk mevzuatı incelenir. İtirazın iptali, menfi tespit ve istirdat bakımından güncel dava şartı kapsamı ayrıca gözetilir. Arabuluculuk görüşmesindeki beyanların sonradan delil olarak kullanım sınırları vardır. Sulh veya ödeme protokolü hazırlanırken borcun kabulü, yeni vade, faiz, teminat ve mevcut takiplerin akıbeti açık yazılır.
Temerrüt ve faiz hesabı
Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde TTK m.1530 özel önem taşır. Sözleşmede geçerli bir vade bulunması, ödeme süresi sınırları ve haksız şartlar değerlendirilir. Yasal faiz, avans faizi ve tedarikte geç ödeme faizi aynı kavramlar değildir. Uygulanacak oran dönemlere göre değişebilir; tutar hesabı tarih aralıklarıyla yapılır.
Kısmi ödeme, çek tahsilatı, iade ve iskonto ayrı ayrı hesaba katılmalıdır. Ana para ile faiz ve giderlerin mahsubu, taraf açıklamaları ve TBK m.100–102 çerçevesinde incelenir. Ödeme protokolünün eski borcu yenileyip yenilemediği ayrıca değerlendirilir; her vadeyi uzatma otomatik olarak yenileme değildir.
Koruma, malvarlığı ve şirket yapısı
Alacağın ve teminat durumunun elvermesi halinde ihtiyati haciz değerlendirilebilir. Borçlunun mal devri, şirket birleşmesi, ticaretin terki veya konkordato başvurusu tahsil planını etkileyebilir. Bununla birlikte malvarlığı araştırması hukuka uygun ve yetkili yollarla yapılmalıdır. Başka bir kişinin banka veya sicil bilgisine izinsiz erişim hukuki hizmet kapsamında görülemez.
Şirket borcundan ortak veya yöneticinin sorumlu tutulması için ayrıca kanuni ya da sözleşmesel dayanak gerekir. Limited şirketin özel hukuk borcu, kamu alacağı sorumluluğuyla karıştırılmaz. Kefalet, aval, haksız fiil ve yönetici sorumluluğu aynı şartlara tabi değildir.
Dosyayı nasıl hazırlamalı?
Tarafları, sözleşmeleri, teslimleri, faturaları, ödemeleri ve ihtarları kronolojik tabloda toplayın. Alacağın devri veya sigorta/faktoring ilişkisi varsa hak sahibini belirleyin. Yetki şartının geçerliliğini ve uyuşmazlığın ticaret mahkemesine mi yoksa başka bir mahkemeye mi ait olduğunu değerlendirin. Tahsil süresi ve sonucu; itiraz, yargılama, teminat ve malvarlığına göre değişir. Harç, avukatlık ücreti, bilirkişi, tebligat ve satış giderleri bütün süreç için düşünülmelidir.
Sık sorulan sorular
Borçlu şirketin ortağına doğrudan gidilebilir mi?
Şirket borcu ile ortağın kişisel sorumluluğu ayrıdır. Kefalet, aval veya kanuni sorumluluk gibi ek dayanak aranır.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Bu yayın genel bilgilendirme içindir. Dosyadaki belge, tarihler ve yürürlükteki hukuk birlikte incelenmeden kişiye özel hukuki sonuç çıkarılamaz.